همه چیز در مورد مغز و کارکرد آن

همه چیز در مورد مغز و کارکرد آن
همه چیز در مورد مغز و کارکرد آن

شما در وسط یک جلسه در محل کار هستید، اما ذهن شما به جلسه انجمن والدین و مربیان که امشب دارید، به لباس هایی که باید در راه خانه از خشکشویی بگیرید، ناهاری که باید می خوردید و نخورید و ده ها موضوع دیگر پرت شده است. ناگهان، شما به لحظه حال بر می گردید، و امیدوارید هیچ کس متوجه “خروج ذهنی” مختصر شما نشده باشد. به نظر می رسد که مغز شما همیشه در حال کار کردن است. همین طور است. این اندام نه تنها کنترل افکار و احساسات، نحوه یادگیری و یادآوری، شیوه راه رفتن و صحبت کردن شما را در دست دارد، بلکه بسیاری از چیزهایی که شما کمتر از آن آگاه هستید، مانند ضربان قلب، هضم مواد غذای، حتی میزان استرس شما را نیز کنترل می کند.  همانند شما، مغز شما نیز کاملا شعبده باز است. در این مطلب سعی داریم درباره این شعبده باز بزرگ بدن، اطلاعاتی مهمی را در اختیارتان قرار دهیم.

آناتومی سیستم عصبی

اگر شما مغز را به عنوان یک کامپیوتر مرکزی که کنترل تمام عملکردهای بدن را بر عهده دارد تصور می کنید، سیستم عصبی نیز مانند یک شبکه است که پیام ها را از مغز به قسمت های مختلف بدن می برد و برمی گرداند. این کار از طریق نخاع، که از مغز به پایین در سراسر کمر ادامه دارد و حاوی عصب های نخ مانندی می باشد که به هر اندام و بخش بدن منشعب می شوند، انجام می گیرد. زمانی که یک پیام از هر نقطه در بدن به مغز می رسد، این اندام به بدن می گوید که چگونه واکنش نشان دهد. برای مثال، اگر شما به طور تصادفی یک اجاق داغ را لمس کنید، اعصاب پوست شما یک پیام درد به مغز شما می فرستد. مغز، سپس یک پیام پاسخ به ماهیچه های دست می فرستد که به آن ها می گوید دست را عقب بکشید. خوشبختانه، این مسیر نورولوژیکی پاسخ، زمان بسیار کمتری از آن چه صرف خواندن درباره آن می کنید، می برد. با ملاحظه تمام کاری که انجام می دهد، مغز انسان فوق العاده فشرده می باشد، و وزن آن فقط ۳ پوند است. چین و شیار های بسیار آن، سطح اضافی لازم برای ذخیره سازی تمامی اطلاعات مهم بدن را فراهم می آورد. ستون فقرات، از سوی دیگر، یک بسته طولانی از بافت عصبی است که در حدود ۱۸ اینچ طول دارد و سه چهارم اینچ ضخامت دارد. و از قسمت پایین تر از مغز از طریق ستون فقرات امتداد می یابد. در طول راه، اعصاب مختلف به کل بدن منشعب می شوند. این سیستم عصبی محیطی را تشکیل می دهد. مغز و نخاغ توسط استخوان ها محافظت می شوند. مغز توسط استخوان جمجمه و نخاع توسط مجموعه ای از استخوان ها به شکل حلقه به نام مهره ها. آن ها هر دو توسط لایه هایی از غشاء به نام مننژ و هم چنین توسط یک مایع خاص به نام مایع مغزی نخاعی محافظت می شوند. این مایع به محافظت از بافت عصبی، سالم نگه داشتن آن و حذف مواد زائد کمک می کند.

همه چیز در مورد مغز

مغز از سه بخش اصلی ساخته شده است : مغز جلویی، مغز میانی، و مغز خلفی (پشتی)

  1. مغز جلویی

مغز جلویی بزرگ ترین و پیچیده ترین بخش از مغز است. این بخش از مغز شامل مخ، ناحیه ای که چین و شیار هایی که معمولا در تصاویر مغز دیده می شود  و هم چنین برخی از سازه های دیگر در زیر آن می باشد. مخ شامل اطلاعاتی است که اساسا آن چه ما هستیم را می سازد. هوش، حافظه، شخصیت، احساسات، گفتار، و توانایی احساس و حرکت است. مناطق خاصی از مخ مسئول پردازش انواع مختلف از اطلاعات است. که لوب نامیده می شود، و چهار نوع از آن ها وجود دارد: پیشانی، آهیانه، زمانی و اکسیپیتال. مخ دارای بخش های راست و چپ می باشد، که نیمکره نامیده می شود، که در وسط توسط یک گروه از رشته های عصبی (جسم پینه ای) که دو قسمت را قادر به برقراری ارتباط با هم می کند، به هم اتصال می یابند. اگر چه این نیمه ممکن است مانند تصویر آینه ای یکدیگر به نظر برسند، اما بسیاری از دانشمندان بر این باورند که عملکرد آن ها مختلف است. نیمکره سمت چپ منطقی، تحلیلی است و سمت هدف در نظر گرفته می شود. و نیمکره سمت راست بیشتر بصری، خلاق و ذهنی تصور می شود. بنابراین، هنگامی که شما در حال نوشتن دسته چک هستید، شما در حال  استفاده از نیمکره سمت چپ می باشید؛ و زمانی که شما در حال گوش دادن به موسیقی هستید، شما در حال استفاده از نیمکره سمت راست می باشید. اعتقاد بر این است که برخی از مردم “راست مغز” یا “چپ مغز” هستند در حالی که برخی دیگر “کل مغز” هستند به این معنی که آن ها از هر دو نیمه از مغز خود به اندازه مساوی استفاده می کنند. لایه بیرونی مخ کورتکس (هم چنین به عنوان “ماده خاکستری” نیز نامیده می شود) نامیده می شود. اطلاعات جمع آوری شده توسط حواس پنجگانه به مغز از طناب نخاعی به قشر می آید. سپس این اطلاعات به سایر نقاط سیستم عصبی برای پردازش بیشتر فرستاده می شود. برای مثال، وقتی شما اجاق گاز داغ را لمس کنید، نه تنها یک پیام  برای دور کردن دست صادر می شود بلکه یک پیام دیگر نیز هم به بخش دیگری از مغز می رود که به شما کمک می کند به یاد داشته باشید که دوباره آن عمل را انجام ندهید. در قسمت داخلی مغز جلویی تالاموس، هیپوتالاموس، و غده هیپوفیز وجود دارند. تالاموس حمل پیام ها از اندام های حسی مانند چشم، گوش، بینی و انگشتان به قشر را بر عهده دارد. هیپوتالاموس کنترل نبض، تشنگی، اشتها، الگوهای خواب، و فرآیندهای دیگر در بدن ما که به طور خودکار اتفاق می افتد را بر عهده دارد. هم چنین غده هیپوفیز را نیز کنترل می کند، که هورمون هایی می سازد که رشد، سوخت و ساز بدن ، تعادل آب و مواد معدنی ، بلوغ جنسی، و پاسخ به استرس را کنترل می کنند.

  1. مغز میانی

مغز میانی، واقع در زیر وسط مغز جلویی قرار گرفته است، و به عنوان هماهنگ کننده ارشد برای ورود و خروج تمام پیام ها در داخل و خارج از مغز به نخاع عمل می کند.

  1. مغز خلفی (پشتی)

مغز پشتی زیر انتهای پشتی مخ قرار گرفته است، و از مخچه، پل مغزی، و مدولا تشکیل شده است. مخچه – “مغز کوچک” نیز نامیده می شود. دلیل آن این است که مانند یک نسخه کوچک از مغز به نظر می رسد و مسئول تعادل، حرکت و هماهنگی است. پل مغزی و بصل النخاع، همراه با مغز میانی، اغلب ساقه مغز نامیده می شوند. ساقه مغز مسولیت خروج و ورود و هماهنگی تمامی پیام های مغز را بر عهده دارد. هم چنین بسیاری از عملکردهای خودکار بدن، مانند تنفس، ضربان قلب، فشار خون، بلع، گوارش، و چشمک زدن را کنترل می کند.

همه چیز در مورد مغز و کارکرد آن
همه چیز در مورد مغز و کارکرد آن

سیستم عصبی چگونه کار می کند؟

عملکرد اساسی سیستم عصبی بستگی زیادی بر روی سلول های بسیار کوچکی به نام سلول های عصبی یا نورون دارد. مغز دارای میلیاردها از این نوع سلول ها می باشد، و آن ها وظایف تخصصی بسیاری دارند. به عنوان مثال، نورون های حسی اطلاعات را از چشم ها، گوش، بینی، زبان و پوست به مغز منتقل می کند. نورون های حرکتی پیام ها را از مغز به بقیه بدن حمل می کنند. همه سلول های عصبی، با این حال، اطلاعات را به یکدیگر از طریق یک فرایند پیچیده الکتروشیمیایی انتقال می دهند، ایجاد ارتباطات است که بر روی فکر کردن، یادگیری، حرکت، و رفتار تاثیر می گذارد.

 هوش، یادگیری و حافظه

در هنگام تولد، سیستم عصبی شامل تمام سلول های عصبی که شما همیشه خواهید داشت می باشد، اما بسیاری از آن ها به یکدیگر متصل نیستند. همان طور که شما رشد می کنید و یاد می گیرید، پیام از یک نورون به نورون دیگر بارها و بارها جا به جا می شود، و باعث ایجاد ارتباطات، و یا مسیر، در مغز می گردد. به همین دلیل است که  هنگامی که می خواهید برای اولین بار رانندگی یاد بگیرید نیاز به تمرکز بالایی دارید، اما پس از این که مسیر سازمان دهی شد نیاز به این همه تمرکز نمی باشد. در کودکان خردسال، مغز بسیار سازگار است. در واقع، زمانی که یک بخش از مغز یک کودک مجروح شده است، بخش دیگر اغلب می تواند یاد بگیرد  که برخی از عملکردهای از دست رفته را انجام دهد. اما با بالا رفتن سن، مغز برای ساختن مسیرهای عصبی جدید نیاز به کار سخت تری دارد، بنابراین انجام کارهای جدید و یا تغییر الگوهای رفتاری مشکل تر می گردد. به همین دلیل بسیاری از دانشمندان بر این باورند که مهم است مغز خود را برای یادگیری چیزهای جدید و ایجاد ارتباط جدید به چالش بکشید، این موضوع کمک می کند تا در طول دوره زندگی فعال باقی بماند. حافظه عملکرد پیچیده  دیگری از این اندام است. چیزهایی که ما انجام داده ایم، یاد گرفته ایم و برای اولین بار دیده ایم ابتدا در قشر پردازش می شوند. سپس، اگر ما احساس کنیم که این اطلاعات به اندازه کافی مهم است تا آن ها را به طور دائم یاد داشته باشی ، این اطلاعات به سمت داخل به سایر مناطق مغز، مانند هیپوکامپ و آمیگدال، برای ذخیره سازی و بازیابی طولانی مدت منتقل می شود. همان طور که این پیام ها از طریق مغز منتقل می شوند، آن ها هم چنین مسیرهایی را ایجاد می کنند  که به عنوان اساس حافظه ما عمل می کند.

حرکت: بخش های مختلف از مخ مسئول حرکت قسمت های مختلف بدن می باشند. سمت چپ مغز، کنترل حرکات سمت راست بدن، و سمت راست، کنترل حرکات سمت چپ بدن را برعهده دارند. هنگامی که شما گاز را با پای راست خود فشار دهید، برای مثال، قسمت چپ است که پیام را می فرستد و به شما اجازه انجام آن را می دهد.

عملکردهای اساسی بدن: بخشی از سیستم عصبی محیطی به نام سیستم عصبی خودکار مسئول کنترل بسیاری از فرآیندهای بدن ما، که تقریبا هرگز نیاز به فکر کردن درباره آن ها نداریم، مانند تنفس، هضم، عرق کردن، و لرز، می باشد. سیستم عصبی خودکار دارای دو بخش است: سمپاتیک و سیستم عصبی پاراسمپاتیک. سیستم عصبی سمپاتیک بدن را برای استرس ناگهانی، مانند زمانی که شما شاهد وقوع یک سرقت هستید، آماده می کند. هنگامی که چیزی ترسناک اتفاق می افتد، سیستم عصبی سمپاتیک باعث می شود ضربان قلب سریع تر شود بنابراین خون را با سرعت بیشتری به قسمت های مختلف بدن که ممکن است به آن نیاز داشته باشند می رساند. هم چنین باعث می شود که غدد آدرنال در بالای کلیه ها، آدرنالین آزاد کنند. آدرنالین هورمونی است که کمک می کند که قدرت فوق العاده ای به عضلات برای گریز داده شود. این فرایند به عنوان “مبارزه یا پرواز” پاسخ بدن شناخته شده است. سیستم عصبی پاراسمپاتیک دقیقا خلاف این عمل را انجام می دهد. بدن را برای استراحت آماده می کند. هم چنین به حرکت دستگاه گوارش همراه کمک می کند تا بدن ما بتواند به طور موثر مواد مغذی را از غذایی که خوریم دریافت کند.

حواس: همسر شما ممکن است برای چشم، در پایان یک روز طولانی، مانند یک سایه باشد اما بدون مغز،  شما حتی او را تشخیص نخواهید داد. پیتزا پپرونی مطمئنا خوشمزه است، اما بدون مغز، جوانه های چشایی شما قادر نخواهد بود به شما بگویند که شما در حال خوردن پیتزا می باشید یا جعبه آن. هیچ یک از حواس بدون پردازشی که در مغز اتفاق می افتد مفید نمی باشد.

  •  بینایی

بینایی احتمالا بیشتر از هر حس دیگر به ما در مورد جهان می گوید. نور ورودی به چشم یک تصویر وارونه بر روی شبکیه تشکیل می دهد. شبکیه نور را به سیگنال های عصبی برای مغز تبدیل می کند. این اندام پس از آن تصویر را به تصویر مستقیم تبدیل می کند و به ما می گوید که ما شاهد چه چیزی هستیم.

  • شنوایی

هر صدایی که ما می شنویم در نتیجه امواج صوتی است که به گوش ما وارد می شوند و باعث ارتعاش گوش ما می شوند. این ارتعاشات سپس در امتداد استخوان کوچکی از گوش میانی منتقل و تبدیل به سیگنال های عصبی می شوند. قشر سپس این سیگنال ها را پردازش می کند، و به ما می گوید ما چه می شنویم.

  • چشایی

زبان شامل گروه های کوچکی از سلول های حسی به نام جوانه های چشایی می باشد که به مواد شیمیایی موجود در مواد غذایی واکنش نشان می دهند. جوانه های چشایی به طعم شیرین، ترش، شور و تلخ واکنش نشان می دهند. پیام ها از جوانه های چشایی به نواحی در قشر که مسئول پردازش طعم می باشد ارسال می شود.

  • بویایی

سلول های بویایی در غشای مخاطی پوشاننده هر سوراخ بینی به مواد شیمیایی که تنفس می کنیم واکنش نشان می دهند و پیام را در امتداد اعصاب خاص به مغز ارسال می کنند. که، به گفته کارشناسان، می توانند بین بیش از ۱۰۰۰۰ بوی مختلف تمایز قائل شوند. با این نوع از حساسیت، جای شگفتی نیست که تحقیقات پیشنهاد می دهند که بوها با خاطرات ما ارتباط بسیار نزدیکی دارد.

  • لامسه

پوست شامل بیش از ۴ میلیون گیرنده های حسی می باشد که عمدتا در انگشتان دست، زبان و لب ها متمرکز شده اند و اطلاعات مربوط به لمس، فشار، دما، و درد را جمع آوری می کنند و آن را برای پردازش و واکنش به مغز ارسال می کنند.

توسط فرشته موسی پور

سال‌هاست در حوزه سلامت و پزشکی مشغول مطالعات آزاد هستم. طی 3 سال گذشته نتایج مطالعاتم را در قالب ترجمه متون پزشکی از منابع معتبر انگلیسی، در مجله پیام سلامت منتشر می‌کنم.

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *